svjetlo iz idvora
– Biografska drama „Svetlost iz Idvora“ oličava prošlost u kojoj su Mihailo Pupin, Nikola Tesla i vladika Nikolaj Velimirović glasni učesnici svoga vremena, a ne samo nijemi posmatrači, ističe književnica Aleksandra Marilović o svom master radu.
Derventa se može ponositi književnicom i odnedavno dramaturgom Aleksandrom Marilović, koja je svoj magistarski rad na Akademiji dramskih umjetnosti u Banjaluci, pretočila u biografsko-istorijsku dramu „Svetlost iz Idvora“ posvećena životima i djelima Mihajla Pupina i Nikole Tesle.
Ovo djelo, kako ističe, istražuje njihove uspone, poraze i unutrašnje borbe, a u ovom intervjuu, Aleksandra govori o svom stvaralačkom putu, izazovima pisanja za scenu i inspiraciji koja je dovela do njenog novog ostvarenja.
Marilovićeva, diplomirani profesor srpskog jezika i književnosti, autorka je, između ostalih, zbirki poezije Zdravica utopljenika (2011) i Miraz u zvijezdama (2012), za koju je dobila nagradu “Stražilovo”, te romana Kompleks gospođe Bovari (2017). Laureat je nagrade “Pečat varoši sremskokarlovačke” za poeziju. Piše i književne kritike, eseje, aktivna je u kulturnom životu, učestvuje na festivalima, promocijama knjiga i slično.
Šta Vas je motivisalo da se posvetite dramaturgiji, nakon što ste se već ostvarili kao pjesnikinja i književnica?
Ne mogu da se sjetim početne motivacije. Mora da sam neko nevidljivo klupko pratila. Kasnije sam tek shvatila zašto i vladika Nikolaj Velimirović kaže da čovjek ne vrijedi onoliko koliko zna jezika, a sam je bio poliglota i vodio poznate besjede na svjetskim jezicima, nego upravo onoliko koliko je tuđih duševnih drama u sebi proživio.
Kako opisujete svoje iskustvo na Akademiji dramskih umjetnosti u Banjaluci?
Prijateljstvo i sram. Sve sam to proživjela sa svojim profesorima. Strašan sram sam osjetila otkrivajući mentoru dr um. Ivanu Pravdiću svoje stvaralačke slabosti.
Koliko se pisanje za scenu razlikuje od pisanja poezije ili proze?
Kao u obrnutom ogledalu. Ali ja o tome i dalje malo znam ili skoro pa ne znam ništa. Zato ću radoznalim čitaocima preporučiti izvrsnu knjigu koja je meni mnogo pomogla „Spasi mačku“ Blejk Snajder, izvrsna knjiga o pisanju scenarija.
Otkud ideja da master rad posvetite upravo Mihajlu Pupinu i Nikoli Tesli?
Savim spontano kao i sve na mome stvaralačkom putu. Naime, željela sam pisati o Njegošu, a onda mi je sasvim slučajno palo na um da nikada ništa nisam poklonila školi za koju radim. Privukla me ideja da naši učenici, kao i učenici naše Gimnazije, upoznaju velikane po kojima ove dvije škole-barjaktari nose ime.
Šta Vas je privuklo njihovim životnim pričama – nauka, njihova duhovnost ili karakter?
Biografska drama “Svetlost iz Idvora” oličava prošlost u kojoj su Mihailo Pupin, Nikola Tesla i vladika Nikolaj Velimirović glasni učesnici svoga vremena, a ne samo nijemi posmatrači. U ovoj drami možemo vidjeti slavne ljude, o kojima čitamo u novinama, kako prolaze kroz naročita poniženja, odbacivanja i agonije. Baš kao i svi mi.
Životna priča Mihaila Pupina jeste priča o čovjeku koji ima šta da izgubi (porodicu, posao, ideale, ugled) i zato je njegov naučni trud u saradnji sa vjerom i sukobu sa antagonističkim silama. On podnosi seriju malih obeshrabrenja (smrt supruge, prijetnje, kaljanje ugleda, sudski proces, buran odnos sa kćerkom Varvarom). Ipak, njegovo diplomatsko djelovanje, izgleda kao sumanuta nada u napredak čovječanstva jer on vjeruje u ideale koji su pali poput idola u modernom svijetu.
Koncept radnje u drami “Svetlost iz Idvora” tumači slike zatrovanog nacionalizma, narodne nesloge, sujete koja bazdi do nebesa. Zato možemo uočiti kako Mihailo Pupin, pored najbolje volje da pomogne sopstvenom narodu u neprilikama, biva oklevetan, dok drugi ubiraju njegove zasluge…
Razmatranje odnosa dva naučnika započela sam istraživanjem sudskog procesa, odnosno, tužbe koju je 1915. godine Tesla podnio protiv Markonija. I Njemačka telefonska kompanija „Telefunken“ je, takođe, tužila Markonija. Pupin, ugledni profesor na univerzitetu Kolumbija pozvan je kao svjedok. Stavovi ove dvojice Srba prema telefonskim i telegrafskim vezama temeljno su se razlikovali. Pupin je želio da poboljšava postojeće sisteme, a Tesla odmah da ih zamijeni bežičnom tehnologijom.
Važno je spomenuti da je tokom naših ratova sa Austrijom, Pupin održao po američkim univerzitetima brojna predavanja, kao i vladika Nikolaj. Nikolaj Žički je stigao u Ameriku 1915. godine i njegova ideja je bila da Pupin, Tesla i Radosavljević zajedno potpišu Vidovdanski proglas i time objave početak drugačije istorije američkih Srba. Ova biografska drama markira vijekovnu srpsku neslogu.
Dok posmatramo karakterne osobine predočenih junaka, uočavamo da njihova priča možda, ipak, i nije mnogo drugačija od naše. No, šta je drugo dramska umjetnost do medij koji duhovima prošlosti pomaže da nas upozore na našu budućnost.
Šta je ono što ste Vi naučili novo radeći na master radu?
Kako to obično bude, nikada ne nađemo ono što tražimo, nego ono što nismo znali da nam treba. Ja sam se naučila strpljenju. Pisci nisu dežurni pametari, kako se pogrešno misli i to je uočio još Aristotel, tvrdeći: „Kada bi pesnici istinski umeli da vaspitavaju ljude i da su sposobni za istinsko saznavanje, a ne za ulogu podražavanja, ljudi bi ih na rukama držali i čuvali kao zlato. Ali pesnici su daleko od istine“.
Koliko je biografski, a koliko dramaturški oblikovan rad – da li je riječ više o dokumentarnoj drami ili o umjetničkoj interpretaciji?
Suština biografske drame se nalazi u traženju analogija između prošlih i savremenih zbivanja. Odnosno, biografska drama kao žanr istražuje kakav je čovjek, ali i kakav može da bude (uz specifične primjere). Biografska drama “Svetlost iz Idvora” je zamišljena kao sukob političkog i ličnog.
Okosnicu rada predstavlja tumačenje sukoba između naučne i političke sfere srpskih naučnika, kroz prizmu biografske drame, koja zamagljuje razlike između fikcije i činjenica. Izuzetno je važan etičan pristup, pošto se istorija vrlo lako može i upotrijebiti ali i zloupotrijebiti. Neophodno je da se dešavanja na sceni odigravaju tako da ostave utisak kao da jedan život živi i diše, tu pred nama. Vrijeme treba da teče ubrzano, a istorijsko zbivanje da bude izoštreno.
Važno je naglasiti i problem pretjeranog istoricizma koji se nametnuo u težnji za objektivnošću događaja, zbog čega dramsko djelo može da „trpi“ ukoliko se ne pronađe jedinstven način da se poveže forma drame sa sadržinom biografskih i istorijskih činjenica. Dostupna dokumenta ne predstavljaju samo knjige i naučni časopisi, nego i filmovi, pozorišne predstave, slike, korisne internet stranice, dokumentarni filmovi i intervjui, a sve to objedinjava umjetnička imaginacija. Zato na koricama knjige vidite Pupinovo lice sa mojim očima.
Ova biografska drama osuđuje praksu beskrupulozne manipulacije istine, odnosno, obrazlaže ideju da pravda ne počiva nužno na legalnosti istorijskih izvora. Filip Sidni u “Odbrani poezije” izoštrava razliku između kreativnog umjetnika i istoričara, te pravi razliku između zlatnog svijeta pjesnika, dok sa druge strane, obični ljudi i istoričari moraju da se zadovolje bronzanim svijetom opštepriznatih činjenica i unapred datih podataka.
Koji su budući planovi na polju stvaralaštva?
Projekat pod nazivom „Sveti Nikolaj – peti jevanđelist srpskog naroda“, uređujem kao stalna saradnica portala „Kinonija“.Ovaj portal je zvanični misionarski projekat u okviru Odseka za elektronsku misiju pri Misionarskom odeljenju Arhiepiskopije beogradsko-karlovačke, a koje deluje sa blagoslovom Njegove Svetosti Patrijarha srpskog g. Porfirija. Knjiga će ugledati svjetlost dana, kao i „Svjetlost iz Idvora“, zahvaljujući podršci Grada Dervente, Ministrarstva prosvete i kulture Srpske, dok je ilustracije priredio derventski umjetnik Zdenko Bećarević.
Derventa Cafe
Da li je moguće da dokazanog antisemitu i poštovaoca nacista Nikolaja Velimirovića stavljate u ravan sa Teslom Pupinom? Avaj, sve je moguće u apsurdu..smešno je ovu igru nazivati književnošću..imamo problem sa dodvoranjem klero malograđanstvu koje ima upliv u sve pore..
P.S. Pored svih sveštenika, nacionalisti nađu Stepinca i Velimirovića..neverovatno.
Dakle, šta sada reći o autorici ovog djela. Ona je i prosvjetni radnik i obrazuje djecu, i trebalo bi da ih ući istini, pravdi, humanizmu, da im prezentuje prave vrijednosti i istorijsku istinu a ne nacionalisticku i romanticarsku.
Autorica ovog djela propagira najmanje u trecini ovog „djela“ sve suprotno gore navedenom.
Nikolaj Velimirović je bio iskreni obozavatelj Hitlera i fašistićke ideologije.
U svom pisanom djelo o nacionalizmu svetog Save iz 1935. on Hitlera direktno uporedjuje sa svetim Savom.
Inspirator je osnivanja fašistićke prohitlerovske organizacije „ZBOR“ i licni prijatelj Dimitrija Ljotića kolaboratera njemačkih fašista i osnivaća koncentracionih logora za Jevreje i Komuniste na Banjici i Sajmištu u Beogradu.
Centralna tema u politickom djelovanju Velimirovića je bila kritika humanizma i evropske civilizacije a glorificiranje nacionalizma i fašizma.
I sada Aleksandra Marilović prezentira neku njenu istinu dovodeci dokazane naučnike Teslu i Pupina i njihova zadivljujuca djela u vezu sa mračnjaštvom ovog fašistoidnog popa.
To je nedopustivo i sramotno, a neko bi se morao upitati ćemu Aleksandra ući djecu u školi u kojoj radi.
Имате ли ви икад икакав доказ за своје тврдње?
То је једини “љубитељ” нацизма који је завршио у нацистичком логору, иначе.
Kao prvo, nije tacno da je „zavrsio u nacistićkom logoru“ kako ti kazes, jer bi to podrazumijevalo da je u tom logoru ubijen. On je umro 1956. u USA.
Drugo, ne postoje dokazi da je uopste bio u logoru Dahau, ali postoje indicije da je zaista bio interniran u grad Dahau, gdje je nastavio da piše njegove antievropske, antisemitske i profašistićke tekstove odakle je slao „poruke srpskom narodu“, kako je to napomenuo u podnaslovu knjige „Kroz tamnički prozor“ tvrdeći da su „evropski narodi pod prokletstvom božijim jer oni nisu više narodi nego jazavci… dvonogi majmuni… zverovi a ne ljudi… Evropski intelektuizirani čovek napravio je ugovor sa đavolom… Evropa je jeres…
„Pronalasci evropski doveli su“, prema mišljenju onoga ko je nedavno proglašen svetim, „čovečanstvo na obronak propasti, doveli ga u duhovni mrak i u mračnu kvarež kakva se ne pamti u istoriji čovečanstva. Jer sve svoje pronalaske Evropa je uperila protiv Hrista; da li po svome sopstvenom krivoumlju ili po nagovoru Jevreja, ne znamo“, piše Velimirović, nabrajujući potom među pronalascima teleskop, mikroskop, železnicu, parnu fabriku, mašine za plivanje pod vodom, za letenje u vazduhu…
Ovom „svecu“ je jako smetala čak i higijena pa je napisao i ovo:
„Revnost za čistoćom postala je manijom za čistoćom. No nažalost, i ovde je Čivutin umešan… Vodovod, vodovod, vodovod. Kupatila, kupatila, kupatila! Čistoće, čistoće, čistoće! I svi klonuše od umora perući se i čisteći se spolja…“
Prema mišljenjima njegovih kritičara, Velimirović je ispisao neke od najžešćih stranica u istoriji modernog antisemitizma: „Sva moderna gesla evropska sastavili su Židi, koji su Hrista razapeli: i demokratiju, i štrajkove, i socijalizam, i ateizam, i toleranciju svih vera, i pacifizam i sveopštu revoluciju, i kapitalizam i komunizam. Sve su to izumi Židova, odnosno oca njihova đavola….. Ali najvažnije je kako je hrišćanska Evropa postala sluškinja Židova i kako je otpala od Oca svetlosti i priznala đavola za svoga Oca u svima mislima i delima svojim…“
Srpska pravoslavna crkva je prihvatila za sveca nekoga ko je pred Drugi svetski rat veličao Adolfa Hitlera, jer je radio na „stvaranju nacionalne crkve u Nemačkoj“, što je sveti Sava „svršio… pre 700 godina“, bio duhovni inspirator Ljotićevog pokreta, zagovarao antievropska osećanja i širio antisemitizam.
Izvor: „Vreme“ broj 647, Beograd 29. maj 2003.
Takvi likovi budu proglaseni svecima.
Po takvima se nazivaju ulice i trgovi.
Opravdano nam smeta što Hrvati svecem drze Stepinca ali ovog Velimirovića proglašavamo svecem.
Bilo bi nam potpuno opravdano strašno da u gradovoma u Hrvatskoj postoje ulice nazvane po Paveliću, ali bez problema nazivamo nase ulice po Drazi Mihajloviću.
Što je za nas Pavelić, to je za sve druge Mihajlović
Šta će učenici g. Marilović saznati od nje kao prosvjetne radnice? Čemu će ih naućiti???
Evropskim vrijednostima ili mračnjaštvu 12. vijeka iz vizure popa Velimirovića.
To što ste prekopirali izdvojene segmente iz nekog članka, nisu dokazi. Boravak u logoru je činjenica, kao što je činjenica da trebate pročitati djelo Velimirovća kao i Marilovićeve da bi davali neke stavove.
Iza Draže Mihailovića nisu ostale fabrike smrti. “Evropska” vrijednost sigurno nije propinjanje na zadnje noge pri svakom pomenu Srpske pravoslavne crkve.